Dizionario piemontese/n

Da Tempo di Riforma.

Ritorno


N

  • Nano (sm): nan, nano, omnèt, omnucio, cit; (fam) gnero, gagno.
  • Nappa (sf): opa, napa, napin-a, fiòch, fiochèt, reusa ‘d bindej, gala, ponpon.
  • Narcosi (sf): andurmìa, narcòsi, anestesìa.
  • Narcotico (sm): narcòtich, andurmient, anestétich.
  • Narcotizzare (vt): dé l’andurmìa, narcotisé, anestetisé.
  • Narice (sf): nariss.
  • Narrare (vt): cobté, raconté, dì.
  • Narrativa (sf): narativa, géner ëd la conta.
  • Narrativo (agg.): narativ, ch’a conta, dla conta.
  • Narratore (sm): chi ch’a conta, conteur, narador.
  • Narrazione (sf): conta, racont, narassion, stòria, fàula, novela, legenda, romanz.
  • Nasale (agg.): nasal; voce nadale: vos any ël nas.
  • Nascente (agg.): cha nass, ch’a sta për nasse; il giorno (il sole) nascente: ël dì ch’a s’anandìa, ël sol ch’a sponta (ch’as leva, ch’as àussa).
  • Nascita (sf): nàscita, nasse, nassensa, nassiment; (rel.) natività, natal.
  • Nascere (vi): nasse, vni (ven-e) al mond, vnì a la lus; (del sole o luna) nasse, alvesse, sponté; (di piante) buté, giché, nasse.
  • Nascita (sf): nàsvita, nasse, nassensa, nassiment; (rel.) natività, natal.
  • Nascondere (vt): stërmé, sconde, nasconde; (coprire) quaté.
  • Nascondiglio (sm): strem, stërmel, sterm, scondij.
  • Nascosto (agg.): stërmà, scondù; di nascosto: dë scondion, dë scondrignon, dë scondion, dë sfròs, sotbanch, sotman, da stërmà.
  • Nasello (sm): (pesve) merlan, nadel, mërluss.
  • Nasiera (sf): moraje, mordacia.
  • Naso (sm): nas, nas a croch, aùss, a ponta, filà, aquilin, a balòta, sbërhnavà, caprissios, a bech d’òca, a bech ëd sivìtola, longh, ross, viola, grotulù, stop, spongos, regular.
  • Nasone (sm): nason, canapia, napia, napion.
  • Nassa (sf): bërtovel, nassa, nansa, cavagni. da pëscador.
  • Natale (sm ag): Natal; nativ; la festa di Natale: Natal.
  • Natalità (sf): natalità.
  • Natalizio (agg.): natalussi, ëd Natal.
  • Natante (sm): ch’a noa, cg’a galegia, ch’a sta a gala; (sm) natant, batel, imbarcassion.
  • Natatorio (agg.): niatòri, natatòri.
  • Natività (sf): nàssita, natività.
  • Nativo (sm e agg.) nativ, un dël pòst, natural.
  • Nato (agg.): nà, nassù.
  • Naturalmente (avv.) naturalment, natural, a l'é antèis, a l'é sotantèis, a l'é ciàir.
  • Né (cong.): nì, né; (in coppia) nì ... nì.
  • Ne (pron.) ne, në, na, n’.
  • Neanche (avv. e cong.): gnanca, gnanch, nen; non sapeva neanche lui il perché: a savìa manch chiel ël përchè.
  • Nebbia: nebia; [(un nebbione spesso:) un nebion ës-ciass].
  • Necessario (agg.) necessari; se fosse necessario: al cas; non è necessario: a fà nen da manca.
  • Necessità (sf): necessità, esigensa, òbligh, bzògn, urgensa; aver necessità: avèj da manca.
  • Negare (vt): neghé, di che ‘d nò; (rifiutare) arfudé.
  • Nel caso in cui: quand che, se mai.
  • Nevvero (cong.): nèh, nòh, nen vera.
  • Niente (pron.): gnente, niente, nen, pa nen; niente affatto: nen d’autut, gnente afàit, un bel gnente, gnente ‘d gnente; nient'altro che: gnent àutr che [a fan gnent'autr che travajé].
  • Nientemeno: (avv) adritura, dritura, gnentemen, gnentemeno; (cong.) tutun, pura, contut, con tut lòn, con tut lolì.
  • Nipote (sm): novod, anvod, nëvod; (femm.) nevoda, anvoda, nëvoda..
  • Nitidezza (sf): sclintor, ciairëssa, lindor.
  • Nitido (agg.): ciàir, sclint, polid, lustr, limpid. [cél sclint. vin sclint].
  • Noia (sf): tedi.
  • Nomea (sf): fama, cativa fama, cativa arputassion, cativ nòm.
  • Nome: nòm; cognome: cognom, soprannome: stranòm; ,(gramm.) nòm sostantiv, sostantiv; buona reputazione: bon nòm, crédut, bin-a reputassion, bon-a nòmina; (cattiva reputazione) brut nòm, dëscrédit, cativa reputassiob, cativa nòmina; fama: fama; (nel nome di) ant ël nòm ëd;non avere figli maschi: perde 'l nòm.
  • Nonostante (prep.) malgré, conbin, contut che, tutun.
  • Norma (sf): nòrma, règola, lege, màssima, diretiva, normativa; [për vòstra nòrma; për soa nòrma e régola].
  • Notevole (agg.): notèivol. notévol, notàbil, considerévol, consideréivol, bin grand.
  • Notorietà (sf): fama, nòm; (giur.) notorietà; crearsi una notorietà: fesse un nòm.
  • Nulla (nulla): gnente, niente, nen, pa nen, nen d'autut; nulla osta: përmess, autorissasiin, nula-òsta.
  • Nullafacente (sm) fagnan (fr. fainéant).
  • Nullatenente (sm e agg.) pòver.
  • Nullità (sf): gnente, còsa da gnente; (giur.) nullità, invalidità (d’at).
  • Nullo (agg.): sensa valor, nen vàlid, nul.
  • Numerale (agg.): numeral.
  • Numerare (vt): conté, numeré; buté ‘l nùmer, numeroté; (le piante) paginé, numeré.
  • Numeratore (sm): numerator.
  • Numerazione (sf): numerassiin, conta.
  • Numerico (agg.): numérich
  • Numero (sm): nùmer; (cifra) cifra, gifra; (quantità) nùmer, quantità; gran numero di persone: furfa, turba.
  • Numeroso (agg.): numeros, tant, bon nùmer.
  • Nuocere (vi): porté ‘d dann, dabegé, neuse, comoromëtte, compërmëtte, sgairé, ruviné.
  • Nuora (sf): nòra.
  • Nuotare (vi): noé, nové, noaté, novaté; nuotare disordinatamente: sbaciassesse; fare il bagno nel fiume: noatesse.
  • Nuotata (sf): noà, noatà, novà, novatà
  • Nuotatore (sm): noeur, noateur, noador, noatador.
  • Nuoto (sm): nov. Stili: a ran-a, a spalon, ëd fianch, a la marinara, ëd ponta, a mulinel, a farfala, da mòrt, ëd dòss, lìber; guadare a nuoto: travërsé a nov.
  • Nuova (sf): neuva, notìssia, novità.
  • Nuovamente (avv.): torna, ëd bel neuv, giamej.
  • Nuovo (agg.): neuv; nuovissimi: neuv nuvent; rimettere a nuovo: arnové; di nuovo: tirna, ëd bel neuv, giamèj.
  • Nutrice (sf): bàila, mare bàila, nurissa, che non allatta: bàila sùita.
  • Nutriente (agg.) nuritos, nutritiv, nutrient, sostansios sostantos.
  • Nutrimento (sm): nutriment, nuritora, nutrìa, nurìa, aliment, sustenta.
  • Nutrire (vt): nutre, nutrì, nurì, sostenté, manten-e, sosten-e, alunenté, gavé la fam, sfamé.
  • Nutritivo (agg.): noritos, nuritiv, nutritiv, nutrient, sostansos.
  • Nutrito (agg.): nutrì, bin nutrì, arpassù, (di fuoco) viv, foà.
  • Nuvola (sf): nivola, nùvola, nebia; (nuvole a cirri) brus-cèt, a rissolin: nuvoloni: nebion, nivolob, nivlon; nuvolaglia: nivoren-a, nivolen-a; nuvole rade e vagantu: s-cianch (bron) ëd nivole.
  • Nuvolo (agg.) nivi, nuvol, nivlos, nivolos.
  • Nuvoloso (agg): nivo, nìvol, nivlis, nuvolos; fòsch.
  • Nuziale (agg.) da spos, ëd nòsse, nussiak.
  • Nuzialità (sf): nussialità, quantità ‘d mariagi (ëd matrimòni).